«Кейлоггер» сөзі ағылшынның keylogger сөзінен шыққан: key — «перне», log — «журнал, жазба». Сөзбе-сөз аударғанда бұл — «пернелерді жазушы». Мұндай бағдарлама көрінбей, фондық режимде жұмыс істеп, әрбір басылған пернені тіркейді: логиндерді, құпиясөздерді, хабарламалардағы кодтарды, карта нөмірлерін, жеке хат алмасуды. Жиналған деректі ол өзін жасырын орнатқан адамға жібереді.
Ойын ортасында бұл қалай көрінеді
Ұры үшін ойын аккаунты — құнды олжа. Онда қымбат скиндер, ойын ішіндегі заттар, байланған пошта және төлем деректері тұруы мүмкін. Сондықтан кейлоггерлерді көбіне ойыншыларды қызықтыратын нәрселердің ішіне жасырады:
- «читтер», «тегін скиндер» және ақылы бағдарламалардың «бұзылған» нұсқалары;
- ойынды «жақсартқыштар», өнімділікті арттыруға уәде беретін бөгде оверлейлер мен утилиталар;
- жеке хабарламада «дос» немесе кездейсоқ таныс жіберетін, «кіріп қарашы» немесе «іске қосып көр, қызық екен» деп сұрайтын файлдар;
- сырттай шынайы сайтқа ұқсайтын жалған сайттарға сілтемелер.
Әдеттегі жағдай: ойыншы «заттарды тиімді айырбастауға арналған тегін бағдарламаны» жүктеп алады, іске қосады да, ойынын бейжай жалғастыра береді. Бірнеше күннен кейін аккаунтына бөтен адам кіргенін және инвентарьдің бір бөлігі жоғалғанын байқайды. Бағдарлама аккаунтқа кіру сәтінде құпиясөзді үнсіз жазып алып, зиянкестің иесіне жіберген.
Кейлоггердің басқа зиянды бағдарламалардан айырмашылығы
Кейлоггер — «тыңшының» жалғыз түрі емес. Троян — пайдалы бағдарлама болып көрініп, зиянды әрекет жасайтын бағдарлама; кейлоггер көбіне трояның модульдерінің бірі ретінде оның құрамына кіреді. Сондай-ақ енгізілген деректі ұстамай, браузерде сақталған құпиясөздерді ұрлайтын жеке бағдарламалар да бар. Ал кейлоггер дәл сіз теріп жатқан нәрсені ұстайды, сондықтан құпиясөздің ешқайда сақталмағаны да көмектеспейді.
Кейлоггерлер бағдарламалық және аппараттық болады. Бағдарламалықтары — компьютердегі қарапайым қосымшалар. Аппараттықтары — пернетақта мен жүйелік блоктың арасына қосылатын шағын құрылғылар; олар сирек кездеседі және негізінен ортақ немесе бөтен компьютерлерге қатысты өзекті.
Қалай қорғануға болады
Басты ереже — шығу тегін білмейтін нәрсені іске қоспау. Одан кейін қарапайым әдеттер көмектеседі:
- бағдарламаларды тек ресми сайттардан және сенімді көздерден жүктеу;
- екі факторлы аутентификацияны қосу: құпиясөз ұрланса да, екінші растаусыз аккаунтқа кіру қиынырақ;
- антивирусты пайдалану және жүйені жаңарту;
- жеке хабарламадағы сілтеме арқылы түскен сайттарда құпиясөз енгізбеу — браузердің мекенжай жолағындағы адресті тексеру;
- әртүрлі сервистерде бірдей құпиясөзді қолданбау;
- бөтен және ортақ компьютерлерде жеке аккаунттарға кірмеу.
Компьютерде кейлоггер бар деген күдік туса, таза құрылғыдан құпиясөздерді ауыстыру, жүйені антивирусымен тексеру, аккаунтқа кірулер тізімі мен байланған құрылғыларды қарап шығу керек.