Келісілген матч, немесе «договорняк», — нәтижесі немесе ішіндегі маңызды оқиғалары ойынмен емес, алдын ала жасалған келісіммен анықталған кездесу. Қатысушылардың кемінде біреуі жеңіске ойнамайды: әдейі ұтылады, раундты немесе картаны тапсырады, алдын ала келісілген әрекеттерді орындайды. Бұл ұғым дәстүрлі спорттан келген, онда ол match-fixing деп аталады, киберспортта да дәл сол мағынада қолданылады.
Іс жүзінде қалай көрінеді
Бірнеше түрі бар. Ең қарапайымы — «слив»: ойыншы немесе бүкіл команда матчты әдейі ұтылады, ал біреу букмекерде олардың жеңілісіне ақша тігеді. Тағы бір түрі — екі команда арасындағы келісім: мысалы, екеуі де нәтижеге қарамастан әрі қарай өтіп кетеді, сондықтан біріне торда немесе рейтингте көмектесу үшін кім жеңетінін алдын ала шешеді. «Жұмсақ» түрі де бар: матчтың нәтижесіне тиіспейді, бірақ жекелеген оқиғалар туралы алдын ала келіседі: бірінші картаны кім алады, неше раунд болады, бірінші өлтіруді кім жасайды. Мұндай оқиғаларға да ставка тігуге болады, олар да аз қауіпті емес.
Әдеттегі жағдай: күшті команда кенеттен әдеттегіден айтарлықтай нашар ойнайды, түсініксіз қателіктер жібереді, айқын мүмкіндіктерді пайдаланбайды, ал матчқа сәл қалғанда оның жеңілісіне ерекше көп ставка тігіледі. Күдік көбіне дәл осындай үйлесімнен басталады.
Мұны не үшін жасайды
Басты себеп — ақша. Киберспортқа тігілетін ставкалар матч нәтижесін тауарға айналдырады, ал нәтижені алдын ала білетін адам одан пайда табады. Басқа себептер сирек кездеседі: торда күшті қарсыласпен кездесуден жалтару, турнир кестесіндегі тиімді жағдай, үшінші тұлғалардың қысымы.
Оларды қалай анықтайды
Турнир ұйымдастырушылары мен жарыстардың адалдығын қадағалайтын компаниялар ставкалардағы ауытқуларды талдайды, ойын жазбаларын (демкаларды, яғни матчтың қайталау файлдарын) және ойыншылардың әрекеттерін зерттейді, хат алмасуларды және басқа дәлелдерді салыстырады. Жазалау үшін серверде жасалған біртүрлі қателіктердің өзі әдетте жеткіліксіз: қасақаналықты растайтын дәлелдер қажет.
Нені әкеледі
Көптеген турнирлердің ережелері келісілген матчтарға қатысуды ғана емес, өз ойындарына ставка тігуді, сондай-ақ келісуге ұсыныстар туралы ақпаратты жасыруды да тыйым салады. Жазалар әртүрлі: нәтижелерді жою, дисквалификация, ойыншылар мен жаттықтырушыларды өмір бойы шеттету, жүлделерден айырылу. Командалар үшін бұл беделге де ауыр соққы, одан кейін демеушілер мен ұйымдастырушылар көбіне ынтымақтасудан бас тартады.
Келісілген матчтар киберспорттың басты қатерлерінің бірі саналады: көрермендер нәтиженің адалдығына сенбесе, жарыстың мәні жойылады.