«Турнир форматы» дегенде оның құрылымын айтады. Бұл бірнеше сұраққа бірден берілетін жауап: қатысуға кім және қалай жіберіледі, жарыста қанша кезең бар, командалар бір-бірімен қалай кездеседі, бір матч қанша картадан немесе ойыннан тұрады және жеңілгендерге не болады. Бір ойын бойынша өтетін, жүлде қоры бірдей екі турнир дәл форматымен ерекшеленуі мүмкін, ал соған байланысты қорытынды орындардың орналасуы қаншалықты кездейсоқ немесе әділ болатыны тәуелді.
Формат неден тұрады
Формат әдетте бірнеше тәуелсіз шешімнен құралады.
Шығып қалу жүйесі. Ең көп таралған нұсқалар:
- Бір реттік шығып қалу (single elimination) — бір рет ұтылсаң, сонымен кеттің. Жылдам, бірақ бір сәтсіз матч бүкіл өнерді жоққа шығарады.
- Екі реттік шығып қалу (double elimination) — алғашқы жеңілістен кейін команда шықпайды, төменгі торға түсіп, екінші мүмкіндік алады. Ондағы жеңіліс енді түпкілікті болады.
- Айналма жүйе (round robin) — әр команда өз тобындағы әр команданың бәрімен ойнайды. Ең әділ нұсқа, бірақ матч көп қажет етеді.
- Швейцар жүйесі — жеңіс пен жеңіліс саны бірдей командалар бір-бірімен ойнайды, сондықтан әлсіздер күштілермен тым ертерек кездеспейді, ал артық матч айналма жүйедегіден аз болады.
Матч ұзақтығы. Матч бір картадан немесе ойыннан (bo1), үштен (bo3) немесе бестен (bo5) тұруы мүмкін. «bo» жазбасы ағылшынша best of, яғни «үздігі» дегеннің қысқартылған түрі. Серия неғұрлым ұзақ болса, оған кездейсоқтыққа орын соғұрлым аз қалады және ең күштісі жеңетіні соғұрлым ықтимал.
Кезеңдер. Турнир көбіне іріктеуге (қатысушыларды анықтайтын іріктеу матчтары), топтық кезеңге және плей-оффқа, яғни шығып қалуға арналған матчтары бар қорытынды кезеңге бөлінеді.
Сөз қалай қолданылады
Талқылауларда формат жиі таластың тақырыбына айналады: көрермендер бір рет ұтылып, шығып қалудың әділдігін, топтық кезеңде қысқа матчтардың қажеттігін, қорытынды күндерге ойындардың тым көп түсетін-түспейтінін талқылайды. Ұйымдастырушылар форматы егжей-тегжейлі жазылған регламентті алдын ала жариялайды, ал комментаторлар көбіне трансляцияның басында оны екі ауыз сөзбен еске салады.
Әдеттегі жағдай: күшті команда жоғарғы тордың бірінші раундында ұтылады, бірақ екі реттік шығып қалу форматында төменгі торда күресін жалғастырып, финалға дейін жетуі мүмкін. Бір реттік шығып қалу форматында дәл сол сәтсіздік турнирдің аяқталғанын білдіреді.
Ұғым қайдан шыққан
Бұл идеяның өзі дәстүрлі спорттан келген: олимпиадалық жүйе, айналма чемпионаттар, топтық кезеңдер мен плей-офф футболда, теннисте және басқа пәндерде баяғыдан қолданылады. Киберспорт бұл схемаларды алып, өз жағдайына бейімдеді: ойындар әртүрлі ұзақтыққа созылады, матч құрылымы да әртүрлі, ал командалар көбіне түрлі өңірлерге шашырап орналасқан. Сондықтан турнир анонсын оқығанда форматты бірінші кезекте қарау керек: ол кестенің неге дәл солай құрылғанын және әр жеңілістің нені білдіретінін түсіндіреді.